Parolez Ido


Deskargo-ligilo

Idala Podkasto numero duadek e tri
Komenco di Julio, duamil e non.
Bonveno, kar askoltanti dil Idala Podkasto. Me salutas vi per mea maxim granda kordialeso posibla, del varma Urbo dil Suno, Hermosillo, Sonora, Mexikia, urbo qua ankore trauras pro desfortunoza tragedio.
Malgre la trista e doloroza eventajo en mea urbo, me prizentos respektoze a vi la sequanta temi:
-Tragedio en Hermosillo.
-Ostwald, la Idala Nobel-premiizito.
-NASA sendas itere fuzeo al Luno.
-Habemus LIA, fiktivajo da Partaka.
*****************************
Venerdie, la dek e quar kloki e kinadek e kin minuti di la 5esma di Junio duamil e non, esos la kloko pri la maxim desfortunoza e tragediala eventajo eventinta en la urbo Hermosillo, Sonora, nam ol esis la kloko kande eventis incendio en la infanto-sorgeyo ABC, surogita dal Mexikiana Instituto pri Sociala Sekureso. La infanto-sorgeyo ABC esis en la stradangulo dil stradi Ferrocarrileros e Mecánicos, Ide: Fervoyisti e Mekanikisti, ye la suda parto dil urbo. La loko esis kapabla lojeskar plu kam cent e kinadek pueri inter poka monati di evo til kin yari.
La sorgeyo esis jerita private e surveyita dal federala autoritatozi. La sorgeyo esis parto di plu granda ensemblo di magazini, apud vicina magazino okupita dal ministerio pri financi dil stato Sonora, uzita quale arkivaro e por gardar kelka automobili konfiskita. La unesma inquestadi dil autoritatozi mencionas ke la incendio komencis kande defektoza klimatizilo subisis falio e cintilifis, komencante fairo qua atingis la papera dokumenti e la vehili qui esis ibe.
La magazino partigis la sama tekto kun la vicina infanto-sorgeyo. La mencionita tekto posedis sur-spricigita izolanta materiajo uzita por ne subisar la varma vetero qua existas en la regiono, qua povas augmentar til la quaradek e kin gradi Celsius dum la somero. Ma ca materiajo ne havis la kapableso esar ne-inflamabla, e la fairo rapide bruligis ol. La flegistini qui laboris kande la incendio eventeskis rakontas ke li audis ulaspeca krakado sur lia kapi dop la interna plafono dil sorgeyo, ma ke li nultempe imaginis ke ta bruiso debesis pro la fairo, qua ja incediis la supra parto dil tekto dil sorgeyo. Subite, e nur per ta konfundigiva avizo, la tekto dil sorgeyo falis instantale, kaptante precipue la arei dil manjo-chambro e la dormeyi dil pueri qui evis inter 2 e 4 yari, la parto qua esis apud la incendiita magazino.

Ye poka sekundi pose la loko divenis inferno. Kelka marchanti e civitani saveskis quik pri la incendio e helpeskis la desperita flegistini dil sorgeyo, multa de li sen multa experienco pri tala urjentaji. Balde la civitani savis ke un del problemi por salvar la infanti en la sorgeyo esis la mikra urjento-ekireyi dil loko. Esis neposibla salvar la deki de infanti ankore kaptita en la sorgeyo, e la civitani komencis uzar piochi por abatar la parieti dil sorgeyo, ma heroala civitano qua kuris al loko por helpar havis ideo. Francico Manuel Lopez Villaescusa, qua evas duedek e tri yari, uzis ilua propra vehilo tipo pick-up quale arieto, ed il sucesis facar tri trui en un del parieti dil edifico, per ube on sucesis salvar multa infanti, precipue la recenta naskinti.

La sequanta hori esis kaoso por omni. La jurnalistaro raportis konstante pri plua e plua viktimi. Til la fino dil dio on parolis pri duadek e non infanti mortinta. Dum ke la dii pasis, la quanto kreskis til atingar quaradek infanti. La maxim alta quanto registragita til nun es de quaradek ed ok mortinta infanti, e plura deki grave vundita pro bruluri. Del unesma dio, plura urbi di Mexikia ofris lia urjentala servi por la vundita infanti, e la ofri venis mem de exterlandana urbi en Usa. La sama dio dil dizastro la guvernisto dil stato e la prezidanto di Mexikia kancelis lia omna aktivesi por voyajar al loko dil tragedio ed ofrar la maxim granda helpo posibla.

La dii pasis depos la tragedio e la inquestadi duris, unesme por determinar la kauzi dil incendio e pose, por determinar la probabla responsivesi pro la dizastro qua shokis la tota lando. On deskovris ke la sorgeyo qualifikesis dal lokala autoritatozi pri civila protektado per simulado kontre incendii apene poka dii ante, ma nultempe on pensis pri ca situeso, ma anke on deskovris ke la proprietanti dil sorgeyo ABC esis parenta o havis familiala relato kun plura importanta employati dil guvernerio statala e ke la guvernisto ipsa esis proprietanto di plura infanto-sorgeyi en la sudo dil stato.

To atencigis la mondumo e la politikala partisi, qui komencis suspektar pri posibla agi di korupteso pri la jerado di ca klaso di publika institucuri. Pro to, la guvernerio, sive statala sive federala promisabas aplikar la tota yusteso kontre irga posibla responsanto. Sendepende, la civitani efektigabas en Hermosillo plura manifestadi di mili de personi por postular punisar la kulpanti di ca tragedio. Provizore, la autoritatozi federala o statala cesabas plura basranga employati pro lia relato direta o ne direta, al enoyiganta evento.

E to es pro ke loko quan on supozas, esis konstruktita por sorgar la sekureso dil filii dil Hermosillani, subisis un del maxim trista e hororoza eventaji di nia nuna tempi, en lando ube la gento ne kredas a lia guverneri, ube la populo publike deklaras esar fatigita fidar a lia autoritatozi. To nur lasas multa questioni qui ankore ne povas o ne volas respondesar da multi. Pro quo infanto-sorgeyo qua pasis qualifiko di inspektado pri sekureso poka dii ante subisis quaradek ed ok mortinta infanti?

Pro quo, se la urjento-ekireyi esis apta por la salvado dil maxim granda parto dil personi, oli esis obstruktita e ne funcionis? Pro quo apuda magazino havis nula moyeno di sekureso qua povus evitir od avertir ante eventus ta tragedio? Pro quo la nuna regularo ne traktas pri la necesa traiti quin edifico por sorgar infanti mustas posedar? Pro quo granda parto di tala institucuri es en manui di povozi od individui qui havas proxima relato kun influanta politikisti? Pro quo depos preske monato del eventajo la autoritatozi persequeskis la unesma posibla ma basranga kulpanti? Pro quo devas eventar co por ke la gento penseskez pri trovar la definitiva solvo? Pro quo?...

****************************

Friedrich Wilhelm Ostwald esis Baltika Germana kemiisto, fizikisto, profesoro e filozofo. Il naskis la duesma di septembro mil ed okacent e kinadek e tri en Riga, Latvia, kande ta naciono apartenis al Rusiana Imperio. Il studiis en la Universitato di Dorpat, la nuntempa Universitato Statala Tartu ube il diplomizesis ye la yaro mil ed okacent e sepadek e kin, ube il docis dum sis yari e pose laboreskar kom profesoro en la Politekniko-skolo di Riga til la yaro mil ed okacent ed okadek e sep.
Pose il translojis su al Universitato di Leipzig ube il fondis la Instituto Ostwald, l’unesma instituto dedikita al studio dil fiziko e kemio, olquan il jeris til sua retreto ye la yaro mil e nonacent e sis. Ilua verkado kom ciencisto esis granda, nam il formulis la lego di Ostwald, qua traktas pri la fenomeni dil dissolvuri ek elektroliti. Ye la yaro mil e nonacent il deskovris proceso por preparado dil nitrito-acido per oxidigo dil amoniako qua faciligis la masiva produktado di fertiliganti e di explozivaji por Germania dum la Unesma Mondo-milito. Anke il inventis mezurilo di viskozeso por mezurar la viskozeso dil dissolvuri, olqua ankore uzesas.
Il kreis nova teorio pri la koloro, defensante la normaligado dil kolori ed il kreis en Dresden laboratorio dedikita a ta studio ye la yaro mil e nonacent e duadek. Il anke esis remarkinda ciencala skriptisto ed editisto ed anke pri filozofio. En la fako pri filozofio es remarkinda la doktrino pri la energio quan il sustenis, esforcante explikar la maxim granda parto dil fenomeni fizika segun la fizikala energio quan oli posedas.
Ye la yaro mil e nonacent e non il ganis la Nobel premio pri kemio pro ilua studii pri la katalizo, specifike pri la fundamentala principi qui guvernas la kemiala equilibrii e la rapideso di reakto e la kemiala equilibrio. Ostwald anke remarkis su pro sua intereso pri la adopto di helpolinguo internaciona, e pro to il unesme lernis esperanto ma pose il interesesis pri olua reformo, Idolinguo, a di qua la movado il unionis su, donante ad ol kelka del pekunio ganita per la Nobel-premio ed il tradukis kelka de sua verki aden ta idiomo.
En la yaro mil e nonacent e sep, il prezidis la kunsido di komitato qua havis la tasko selektar la maxim apta helpolinguo por internaciona komunikado. La komitato rekomendis multa revizi al Esperanto, e ta rekomendi duktis a developo di Ido. Pose Ostwald esis la honor-prezidinto dil Ido-Akademio.
Pri ilua personala vivo ni savas ke il mariajis kun Helene von Reyher ye la yaro mil ed okacent ed okadek, genitanta du filiuli, Wolfgang e Walter Ostwald, qui anke divenis ciencisti. Ostwald mortis en Grossbothen, proxim Leipzig, ye la triesma di aprilo di mil e nonacent e triadek e du. Ilua resti repozas en tombo di tombeyo dil urbo Grossbothen. De ca fervoroza idisto e remarkinda ciencisto ni memoras ilua maxim famoza frazo, un del principi dil filozofio di Idolinguo: “Disipez nula energio, profitez ol”.

*********************
Ye la dek ed okesma di Junio departis de Kabo Cañaveral, Florida, Usa, fuzeo sen kruo transportanta du ciencala sondili qui analizos l’apta loki por la lun-veno di kosmo-navi kun astronauti. La misiono esos l'unesma esforco di NASA, la Nacionala Agenceyo por la Spaco-Administrado pri sendar itere homi al Luno ye la yaro duamil e duadek.

Sondilo orbitagos la Luno ed ol prokuros mapo tridimensionala dil surfaco. L’altra sondilo lasos falar la supera parto di fuzeo en obskura kratero en la suda polo lunala. Ca sondilo analizos la materio qua liberigesos pro la koliziono, sendos la datumi al Tero e pose la sondilo ipsa kolizionos en la surfaco dil naturala satelito.

La skopo esos determinar kad existas konjelita aquo en un del krateri qua permanas sempre en l’ombri. L'aquo trovita esus fonto tre importanta por la astronauti. Fuzeo Atlas V departis kun la du spacala sondili jovdie ye la posdimezo dil dek-ed-okesma por komencar misiono qua kustis kinacent ed okadek e tri milioni de dolari. La lansado efektigesis ye un monato ante la quaradekesma aniversario dil arivo dil homo al Luno.

Amba sondili arivis al satelito cirkum la quaresma o kinesma dio di voyajo. Un de oli duros en la lunala orbito por misiono kartografial. L’altra pasos la Luno e facos long orbito cirkum la Tero, olqua pozos la sondilo survoye por kolizionar kontre lunala kratero erste Oktobro. “Ni facos kelka lunal explorado, per ulasorta exkavado, se tale on volas vidar lo”, komentis la jeranto dil projeto, Dan Andrews.

L’Orbitagilo por Lunala Rikonocado prokuros tridimensionala mapo di alta precizeso pri la lunala surfaco. Ol cirkondos la poli dil Luno e per olua sep ciencala instrumenti ol prokuros nova atlaso dil Luno same kam guidilo por futura exploranti. Kande eventos la kloko por sendar astronauti al Luno, NASA volas evitar pozar oli sur sen-nivelizita surfaco, proxim rokoza monti od en kratero.

“La projeto Apolo subisis riski e sucesis lun-venar kun sekureso”, komentis Richard Vondrak, ciencisto e jeranto dil projeto pri l’orbitagilo. “Ma ni volas retrovenar al Luno, efektigar kelka lun-veni en certen arei e povar irar adibe per plu granda grado di sekureso”, dicis la ciencisto.
**************************

HABEMUS LIA, SISESMA PARTO.

En la skopo honorizar ul-maniere l'olima Delegitaro por l'Adopto di Linguo Auxiliar Internaciona (DALAI), rezolvesis ke "Collège de France", che Paris, esos itere la ceneyo aden olqua on arivigos la materialo pri irga LIA-sistemi vizanta konkursar e konkurencar por la posibleso divenar komuna linguo auxiliar Europana.

Tamen, ca-foye, la prestijoza Komitato, qua havos la responsiveso decidar qua es la maxim apta helpolinguo prizentita, ne kunsidos en la famoza "Collège de France", ma che l'Atomium, en l'urbo Brussel/Bruxelles. Ibe, la Komitato, qua konsistos ek 'dekdu' homi, qui elektesos inter la maxim eminenta e kompetenta linguisti e ciencisti dil tota mondo, asemblos dum plura jornedi por fine rezolvar favore a nur un ek la toteso di LIA-sistemi konkurecanta.


Lore, publikigesis e dis-savigesis admaxime, ke, inter tal dato e tal altra dato, un 'trideko' de dii entote, "Collège de France" volunte recevos tal e tal konkreta materiali relatanta irga idiomo auxiliar neutra, quan on deziras prizentar kom aspiranta selektesar komuna helpolinguo Europana, segun ico ed ito, quon on povas lektar che la projeto KLAE, quan on trovas hike ed ibe.

****************************

Ca Idala Podkasto dedikesas al Anjeli dil kinesma di Junio. Me nomesas Jose Cossio. Danko pro via atenco e til balde.

*******

Muziko:

Ehma - Les adieux à Blane-Est

Views: 50

Comment

You need to be a member of Parolez Ido to add comments!

Join Parolez Ido

Forum

Quale esas la vetero en vua loko ca-die?

Started by Marcus Trawick in Generala diskuti. Last reply by João X. M. Santos Aug 25, 2016. 1 Reply

Esperantisto rituale brulas Idisto(-figuro)

Started by William in Ido. Last reply by Rachel "Wil Sha" Morris Apr 5. 2 Replies

Idolinguo bezonas Duolingo por difuzar ol

Started by Johnathan in Ido. Last reply by Johnathan May 29, 2016. 9 Replies

Anki flashcards for Ido

Started by Brian E. Drake in Ido. Last reply by Kiran Feb 28, 2016. 1 Reply

© 2017   Created by Tiberio.   Powered by

Report an Issue  |  Terms of Service

border